لوله و تیوب و انواع آنها

لوله ها را مي توان به انواع مختلف از نظر جنس ، كاربرد و نحوه اتصالات دسته بندي نمود

انواع لوله ها 

لوله هايي كه در سيستم آبرساني و فاضلاب مورد استفاده قرار مي گيرد به شرح زیر مي باشند

لوله هاي گالوانيزه :

لوله هاي گالوانيزه به دو دسته تقسيم مي شوند : لوله هاي فولادي گالوانيزه و لوله هاي آهني گالوانيزه , اين دو نوع لوله در بازار به لوله هاي آهني سفيد معروفند و عموماً بين اين دو فرقي گذاشته نمي شود ،در صورتيكه لوله هاي فولادي گالوانيزه در مقايسه با نوع آهني آن سبك تر و براق تر هستند .

لوله هاي فولادي گالوانيزه :

اين نوع لوله ها گاهي براي تخليه فاضلاب و مصارف خانگی و بهداشتی به كار برده مي شوند ولي مورد استفاده اصلي آنها در تهويه مطبوع است . جنس اين لوله ها از فولاد نرم است كه در ساختن آن ورق فولادی را با فشار از داخل قالب عبور داده , درز آن را جوش مي دهند و سپس آن را جهت افزايش مقاومت در برابر اسيدها و زنگ زدگي در يك وان آبكاري، روي اندود (گالوانيزه) مي كنند , اين نوع لوله ها نسبت به نوع آهني در برابر اسيدها مقاومت كمتري دارند و در کل اسيدهايي كه براي چدن مضر مي باشد فولاد گالوانيزه را هم خراب مي كنند .

لوله هاي آهني گالوانيزه:

جنس اين لوله ها از آهن سفيد نورد شده است كه درز آن توسط دستگاه هاي درز جوش بهم جوش داده مي شود و سپس لوله را در فلز روي مذاب فرو مي برند . به همين علت آنها را لوله هاي درز دار نيز مي گويند . اين نوع لوله ها از رنگ تيره و خاكستري شان شناخته مي شوندو عموماً به دو صورت سبك و متوسط توليد مي شوند , كليه لوله هاي فولادي و آهني گالوانيزه در شاخه هاي ۶ متري و دو سر دنده با قطر 1 اينچ تا ۸ اينچ توليد مي گردند . قطر اين لوله ها را معمولاً‌ بر اساس نمره مي شناسند . لوله هاي گالوانيزه را می توان به وسيله دنده پيچي به يكديگر وصل و توسط مواد مناسب آب بندي کرد.

نكته : از اتصال اين لوله ها به روش جوشكاري بايد پرهيز نمود زيرا بر اثر حرارت ناشي از جوشكاري و سوختن روكش گالوانيزه (آلياژ روي) دود غليظ و سفيدي توليد مي شود كه محيط كار را آلوده مي نمايد و تنفس آن ايجاد مسموميت كرده و موجب آسيب ديدن دستگاه تنفسي مي شود .

لوله هاي چدني :

جنس اين لوله ها از چدن ريخته گري است و بر حسب نوع كاربرد , انواع و مقدار آلياژ ،شكل و طول لوله ،‌ و نوع اتصالات با هم متفاوت هستند و اغلب در سيستم لوله كشي فاضلاب استفاده مي شوند .

لوله هاي چدني كه در سيستم لوله كشي فاضلاب به كار مي رود :

  • الف) سرتوپي (يك سرتوپي – دو سرتوپي)
  • ب) دو سر تخت

نكته : لوله هاي چدني با سرتوپي و سرتخت به ترتيب لوله هاي بوشن دار و بدون بوشن نيز ناميده مي شوند .

مزايا و معایب لوله هاي چدني

در برابر فشار وارده به جداره هاي خارجي داراي مقاومت و استحكام خوبي هستند .
فرسودگي اين لوله ها كمتر از لوله هاي فلزي است .
مي توان به راحتي از دستگاه تراكم هوا جهت باز كردن و رفع گرفتگي لوله استفاده نمود .
قيمت لوله هاي چدني نسبت به لوله هاي آهني ارزانتر است .

معایب لوله هاي چدني :

نصب لوله هاي چدني نسبت به لوله هاي آهني كندتر انجام مي شود .
لوله هاي چدني به علت تاثير مواد شيميايي موجود در فاضلاب زنگ مي زنند و جلوگيري از زنگ زدگي آنها ميسر نمي باشد .
داشتن وزن زياد قطعات و تكثر اتصالات از معايب ديگر لوله هاي چدني مي باشد .

مقايسه لوله چدني توپي دار و سر تخت :

قابليت تحمل فشار لوله هاي سرتخت بيشتر است .
لوله هاي سر تخت به دليل نداشتن مادگي و لبه هاي قيطاني و وزن و ضخامت كمتر و نوع پيوند، كاربرد بيشتري دارند .
لوله هاي سر تخت به دليل خاصيت الاستيكي نوع پيوند آن ، تغيير حرارت بيشتري را نسبت به لوله هاي ديگر تحمل مي كند .

نكته :‌در اتصالات چدني دو نوع تبديل كاهنده و افزاينده در اندازه هاي تبديلي متنوعی وجود دارد كه بر حسب جهت توپي سر وصل،‌اگر قطر توپي بزرگتر از لوله باشد تبديل به افزاينده و در غير اين صورت كاهنده خواهد بود .

طريقه اتصال لوله هاي چدني :

اتصال لوله هاي چدني توپي دار با استفاده از كنف و سرب انجام مي گيرد و اتصال لوله هاي چدني دو سر تخت به كمك واشر لاستيكي و بست مخصوص انجام مي شود .

روش اتصال لوله هاي چدني توپ دار :

ابتدا بايستي بدنه لوله واتصالات از نظر سالم بودن تست شود و نحوه آزمايش از طريق زدن ضربات آرام چكش امكان پذير است . چنانچه لوله شكسته باشد يا حتي داراي ترك مويي جزيي باشد صداي ضربات به صورت بم كه اصطلاحاً صداي «مرده چدن» نام دارد شنيده مي شود .

پس از اينكه لوله ها در يك امتداد به صورت هم محور در داخل يكديگر قرار داده شدند كنف مخصوص بايستي با استفاده از قلم و چكش در طوقه مطابق شكل متراكم شود . لازم به ذكر است كنف مورد استفاده به دو روش دو رشته اي و سه رشته اي بافته مي شود و كنف بافته شده بايستي متناسب با قطر لوله هاي اتصالي بوده و فضاي بين نر و مادگي را تا عمق ۵/۲ سانتي متري لبه مادگي پر نمايد .
سرب مذاب كه قبلاً توسط چراغ كوره اي يا كوره ذوب تهيه شده با ملاقه داخل طوقه ريخته مي شود. چنانچه محل پيوند به صورت كاملاً عمودي و سرتوپي رو به بالا باشد نيازي به كمربند سرب ريزي نيست اما اگر محل پيوند افقي يا مايل يا سرتوپي رو به پايين باشد استفاده از كمربند سرب ريزي ضروري است و بايد با استفاده از كمربندهاي نخ سوز يا لاستيكي يا فلزي يا گل رس با ايجاد مسير سرب ريزي عمل سرب ريزي را انجام داد.

بعد از تمام مراحل فوق وقتي سرب سرد شد آن را بايد با استفاده از قلم سرب كوبي و چكش به طور آهسته كوبيد تا مواد لازم حتي الامكان به داخل اتصال برود .

روش اتصال لوله هاي چدني سر تخت

ابتدا بايد واشر لاستيكي را از طوقه فولادي خارج كرده و سالم بودن آن را بررسي نمود .
واشر لاستيكي را در انتهاي قطعه اول لوله مورد اتصال قرار داده به طوريكه رگه برجسته مياني واشر به لبه انتهايي لوله مماس باشد .
قسمت آزاد واشر لاستيكي را به پايين برگردانده تا رگه برجسته مياني روي لبه انتهايي لوله قرار گيرد .
قطعه دوم مورد اتصال را وارد واشر لاستيكي نموده به طوريكه لبه آن روي رگه برجسته مياني قرار گيرد .سپس بايد قسمت برگردانيده شده واشر را به حالت اول خود درآورد .

بست نگهدارنده فولادي را باز رده جهت سهولت بسته شدن سطح داخلي آن را كمي چرب نموده و طوقه را در محل خود و بر روي واشر لاستيكي قرار داده و پيچها را در محل خود بايد بتدريج سفت نمود .

لوله هاي پنج لايه :

در تاسيسات لوله كشي ساختمان خوردگي و رسوب در لوله هاي فلزي خسارات و مشكلاتي را بوجود مي آورد . براي حل اين مشكل تا كنون تلاشهاي زيادي صورت گرفته است .استفاده ازآلياژهاي مختلف با پوشش گوناگون از راه حل هايي است كه تا كنون براي افزايش مقاومت فلز در برابر خوردگي به كار رفته است بي آنكه هيچ يك پاسخي قطعي به مشكل بدهند .
يكي ديگر از راه هايي كه براي پرهيز از مشكلات لوله هاي فلزي پيشنهاد شده است استفاده از لوله هاي پليمري است اما به كارگيري اين لوله ها در عمل نشان داده كه اگر چه جايگزيني فلز با پلاستيك مسله خوردگي و پوسيدگي لوله را حل مي كند اما مشكلات ديگري را باعث مي شود كه پيش از آن وجود نداشت از جمله نفوذ اكسيژن ، محدوديت در تحمل فشار يا دماي بالا ، ضريب انبساط زياد و … .
در اين شرايط گروهي از دانشمندان به تلفيق فلز و پليمر توجه كردند. به عنوان مثال سوپر پايپ نقطه اوج همين تكنولوژي است . تلفيقي هوشمندانه كه حاصل آن لوله اي است پنج لايه شامل يك لوله آلومينيومي ، دو لايه پليمر و دو لايه چسب مخصوص كه مقاومت در برابر خوردگي ، زنگ زدگي ، رسوب و پوسيدگي را از لوله هاي پليمري و توان تحمل حرارت مداوم ، فشار بالا و نفوذ ناپذيري را از لوله هاي فلزي به ارث برده است . سوپر پايپ آخرين دستاورد تكنولوژي است که براي تمام تاسيسات ساختمان قابل استفاده است و حتي در بدترين شرايط صد سال عمر مي كند .

ساختار لوله هاي سوپر پايپ
يك لوله آلومينيمي با جوش طولي اولتراسونيك،‌ بدنه اصلي سوپر پايپ را تشكيل مي دهد. اين لايه فلزي مقاومت در برابر فشار ،حرارت و نفوذ اكسيژن را تامين مي كند . در لايه هاي داخلي و بيروني سوپر پايپ به جاي پلي اتيلن مشبك (PEX) از پليمر جديد PEOC استفاده مي شود كه عمر اين پليمر در شرايط سخت كاري و در فشار و دماي بالا حتي با ضريب اطمينان ۵/۲ بيش از ۴۰۰ سال است .
لايه هاي فلزي و پليمر طي فرآيندي توسط دو لايه چسب مخصوص با هم تلفيق مي شوند .

مزاياي لوله هاي پنج لايه
زنگ نمي زند ، رسوب نمي گيرد و هرگز نمي پوسد .
به راحتي خم مي شود و شكل مي پذيرد .
نصب آن سريع ، آسان و بدون ضايعات مي باشد .
بسيار سبك و حمل و نقل آن آسان است .
عدم امكان نفوذ اكسيژن به لوله و جلوگري از لجن زدگي و تغيير رنگ آب .
ضريب انبساط طولي بسيار ناچيز .
افت فشار بسيار ناچيز بدليل هموار بودن سطح داخل لوله .
مقاوم در برابر ضربه و مواد شيميايي .
مقاوم در برابر فشار به علت جوش طولي آلومينيوم .
در لوله كشي توكار مطمئن و در نصب روكار زيبا است .
توان تحمل حرارت مداوم .